İçeriğe geç

KEYFİM KAÇTI, SANKİ VARMIŞ GİBİ.

     Keyfim kaçtı. Sorma, durum leyla. 30 yıldan bu yana mı 300 yıldan bu yana mı? Belki de dünya ile birim sanki, düşüncelere sığmayan yıllar. Kaç yıl oldu saymadım böyle olacağını bilseydim saymazmıydım, hafızamda tutardım, kazırdım aklıma. Takardım saçlarımın herbir teline.

     İşler tıkırındaydı; o güzel günler, sular seller gibi akıp gidiyordu. Çocuklar elimizde, sevdiklerimiz kolumuzda, bir o yana bir bu yana savrulan saçlar, kahkahadan yukarı kalkan başlar. Gülmekten kasıldığımız neşeden mest olduğumuz, bir lafına bin gülücüklerle cevap verdiğimiz günler nerde şimdi. 

     Ay beyaz deniz mavi, renkler unutuldu. Oysa kumsala uzanıvermişiz boylu boyunca, göğe dalarken gözler, suya değen parmakların ürpertisi meltemin esintisi kaç yıl oldu duymayalı dalga seslerini güneşin yakıcılığını hissetmeyeli. 

     Lalenin binbir tonu parklar, salkım sümbüller sararken her yanı, Emirgan’dan Hisarlara vuran erguvan renkleri. Boğazın turkuaz suyunda beyaz köpüklü iz bırakan boğaz vapurlarının iskeleye yanaşırken köprü konmadan herkesten önce atlamalar, çayınız geldi diyen vapur çaycısını unutalı kaç yıllar oldu. Yıldız Sarayı’nda hıfzettiğimle Ortaköy’de iskeleyi projelendirmeyi, Hisar’da balık kavağa, Heybeli’de mehtaba çıkıp, Galata’dan günü kavuşturmayı, simitleri batırırken çaya Piyer Loti’den Haliç’i izlerken tahta masaya dayanıp başbaşa kaldığımız günler, bin yıllar mı oldu? Sanki bendim Ulubatlı Hasan’la surlara çıkan. Bilseydim bu günleri, her adımımla iz bırakır, sayardım o yılları, taze tutardım geçen onca anıları. 

     Sultan Yaylası’nda kirazlar toplanmış, “Bu yılda böyle geçti” deyip Manisa’ya inerken; eşek katarlarına anılarımı yüklerdim boş küfelere, Sivrice’nin arkasından batan güneşin son ışıltılarını koyardım yakası açılmış gömleğimden içime, bilseydim bu günleri. Sultan Mustafa’nın buz gibi suyunu susamışlığıma rağmen içmeyeli, yaylanın Sivrice’den çıkılan yolunu Gediz ovasındaki bağımızdan seyretmeyeli, yıllar oldu. 

     Bağ damımızın terasına oturmuş; tulumbanın buz gibi suyuna batırılmış kehribar sarısı üzümlerin yakıcı tadını unutalı, akşam güneşinin sessizce batışını, söğütlerin arasından süzülen son ışıklarını izlerken mücevher gibi parlayan Gediz’in suyundaki ışıltılarını, kör oluncaya kadar içimde saklardım. Salkım söğütlerin sallanışlarındaki sesleri, günbatımının akşam serinliğinde söğütlere gelen üveyiklerin ötüşleri, babamın, akşamın alaca karanlığında, tavanda asılı duran fenerin cansız ışığında söylediği “Saçlarıma ak düştü sana ad bulamadım.

Gönüle uçmak düştü bir kanat bulamadım.” şarkısının nağmeleri, çınlamıyor artık kulaklarımda. 

     Şarkılar ah o şarkılar yok mu, bir tek onlar canlandırıyor hatıraları, o günleri. Her bir şarkıya bir anı, binlerce şarkıya binlerce ömür sığdırırdım bilseydim saçımın ağaracağını. Tozlu sokaklarda koşturduğum kargıdan atıma biraz daha sert vururdum küçücük elimdeki çubuğu, ayaklarım havalanıncaya kadar. Gökyüzüne çıkar asılı kalırdım bulutlara, güneşe uzanırdım, yakmazdı beni, unuttuğum günler kadar. Babam, anam, ağabeyim, sevdiğim nice canların gönül kuşları bir bir uçup gitti. Benimki de, yapraklarının hışırtılarını hissettiğim çınar dallarının arasından bakıyor. Herbirinin puslu oldu yüzleri, bakınca canlanır birlikte olduğum anlar, bembeyaz şimdi her yan. Oysa ne kadar çok şey yazmıştım, şimdi bomboş sayfalar. 

Noktaymış meğer bir ömür dediğimiz yıllar, bir zerre şimdi.

KENTİMİZ MANİSA, KENDİMİZ MAGNESIA

  Artık büyükşehir ile birlikte kentleştik. Köy ile kasaba, kasaba ile ilçe, ilçe ile şehir, şehir ile kent nasıl ayırt edilir. Bulvarları caddeleri, mağazaları, işyerleri, modern ticari merkezleri, konforlu toplu ulaşım araçları, sosyal ve yeşil alanları, planlı binaları, kent aydınlatmaları, kenttin tanımıdır.

Uzun zaman yapılamayan kentimizin planlaması geçici ve tedrici tedbirler ile bazen ekleme çıkarma, bazen masaya yatırma, bazen de ayakta tedavi ile müdahalelerde bulunuldu. Her geçen gün kentin  artan ihtiyaçları, günü kurtarma çabalarıyla geçiştirildi. Bu yüzden kentimizde bir kimlik sorunu oluştu. Planlama aktörlerinin olmadığı bu geçiştirici sözde planlar ile kimliğimizi kaybettik.

Kimlikli plan yapabilmek için doğal ve yapay çevrenin özelliklerinin yanında sosyo kültürel, eğitim ve ekonomi gibi sorunlar, iklim koşulları, hava kirliliği, dağı, topoğrafik durumu, Gediz nehri ve bu nehre akan dereleri, tarım girdileri, bitki örtüsü, florası, jeolojik jeomorfolojik yapısı, zemin araştırmaları, kültürel ve geleneksel yapısı, kent dokusu gibi bu faktörlerin kent üzerinde ki etkileşimleri kentlerin kimliğinde önem arzeder.

Kentin olası kimliği insanların da yaşantısıyla birlikte şekillenmiş olur. Dünyada üç defa Ağa Han Ödülü alan tek mimar, plancı, düşünür, Turgut Cansever “Şehir imar ederken nesli ihya etmeyi ihmal ederseniz ihmal ettiğiniz nesil imar ettiğiniz şehri tahrip eder.” Der.

Bu güne kadar, mevcut dokunun hızlı büyümenin yaşandığı süreçte planın dönüşüme açılması, kentsel dönüşüm, imar haklarının arttırılmasına yönelik tercihlerin yapılması, her kurumun ayrı planlama yapması, Toki, Şehircilik ve Çevre Bakanlığı, Özelleştirme İdaresi, Kentsel Dönüşümün getirdiği planlama serbestiyeti, belediyeler, kaymakam ve valilerin tercihleri ile kentimizin kimliği bozulmuştur.

İmar planlarında şöyle bir uygulama vardır. ‘Altı ticaret üstü mesken.’ Binaların zemin kat dairelerinin tadilat ile ticarete dönüştürülmesi, bazı işkollarının apartman katlarında ruhsatlandırılması, rant ve günü kurtarma çabalarıyla artan ticari alanlar ile altı ticaret üstü mesken anlayışının hızla genişlemesi, büyümesi, kentin heryerine yayılması. Bu şehirlerin çarpık büyümesine, ticari anlayışın rekabetin sürtüşmeye dönüşmesine, yaşam ve ortak kullanım alanlarının şahsi çıkarlara göre kullanılmasına ve daha birçok etkenlere  sebebiyet veren en önemli hususlardan  biridir. 

Bu şekilde artan ticari alanlara gelince: Ticaret erbabı olmayanlar, sonradan ticarete atılanlar, ticari meslek sahibi olmayan işletmeler bu artan ticari alanlara yerleşirler. Rekabet için kalite ve dayanıklılık gözardı edilerek  ucuz mal tedariki ile rekabet sürtüşmesi başlar. Amaç, malı satarak gelir sağlamaktan ziyade geçinip ayakta durabilmektir. Esnaflıkta tabir olan iş köşede değil kösede anlayışının yerini “İş kösede değil köşedeye dönüşür.” Hal böyle olunca, işyeri önüne parkettirmemek için caddeye tabela, sandalye koymak, kaldırım işgaliyeleri ile öne çıkmak suretiyle rekabetin, ticaretin anlayışı ve şekli değişir. 

Manisa’mız oldum olası bir imar plan talihsizliği yaşamıştır. Ne zamandan beri? 1922 yangınından buyana. Yangından bir yıl sonra belediyelere ve valiliklere plan yapma yetkisi verilir. Neredeyse tamamı yanmış olan Manisa’mız, bir harita firmasına imar planları hazırlatıp (1923) süratle uygulamaya geçildikten bir zaman sonra 1936 yılı olabilir. Plan yapma yetkisi harita mühendislerinden ve belediyelerden alınarak yeni bir imar yasası çıkartılır. Bu yasaya göre şehir planlarının hazırlanmasında dikkat edilmesi gereken hususlarda; çıkmaz sokak düzenlenemeyeceği, yol genişliklerinin şehrin dokusu ve 50 yıl baz alınarak artacak nüfusa göre ölçülendirileceği, demiryolları ve su kanalları çevresinde boş bırakılması gereken alanların mesafeleri, yaya kaldırımlarının genişliği, gibi hükümler belirlenir. Ancak Manisa bu yasadan önce uygulamaya geçtiği için bu şartlara uyamaz, yol ve kaldırım genişliklerinde herhangi bir genişletme yapamaz. Şimdi araç sürdüğümüz caddeler, yürüdüğümüz kaldırımlar yangından önceki ve 1923 yılında yapılan planda belirtilen ölçülerdir.

Tabii planlamanın bir diğer önemli noktası kentin yabancılaşması konusunun dikkate alınmasıdır. Oldum olası geçiken genel imar planlamaların, hızla bölgesel planlara hatta parsel bazına dönüşmesi yabancılaşmaya ve kentin kimliğinin kaybolmasına sebep olmuştur. Kentine yabancı olan yaşayan nüfus, vandalizm ile kenti hor kullanmaya, kent mobilyalarını kırıp dökmeye, yasak levhalarını, kaldırımları, park yasağı için dikilen dubaları, ağaçları, yeşili çiçekleri, tahrip etmeye başlar hatta bu durum tarihi eserlerin duvarlarına spirey boyalar ile yazı yazmaya kadar gider.   

Bu noktaya gelindiğinde  kamusal alanların, kentlinin ortak kullanacağı açık alanların  rekreasyonel amaçlı kullanma eğiliminin geliştirilmesi gerekir.  Sadece yeşil alandan ziyade kentin toplanma buluşma noktası hüviyetinde, demokratik kent yaşamına katılımını özendirici faaliyetlere cevap verecek şekilde sosyo kültürel ve kamusal alanlar düzenlenmelidir.

Ancak en önemlisi mutlu bir kent olunabilmesidir. Günümüzde yapılan imar planlarının adı ‘Yaşam Planı’ olarak değiştirilmiştir. Mutlu bir kent, kentin her bireyiyle, her yönüyle ortak ve saygın bir şekilde yaşamaktan geçer.  

Son günlerde esnafa rahatsızlık verdiği işgaliyelerden şikayet edenlerin yanında bu kentin diğer sahipleri, çocuk arabalı  genç, yaşlı, kadın ve erkeklerin engelli vatandaşlarımızın zaten dar ve kalabalık olan kaldırımlarda rahat yürümelerini sağlamıştır. 

Bu kent hepimizin.

ARTIK BEN DE MİLLİ OLDUM.

Bugün Mart’ın son günü, gözüm son zamanlarda haftalık hava durumunda güneşi gözler, termometreyi okurken, havaların ısınmasını beklerken, kendi havamı da ısıtmaya başlamıştım. 31 Mart 17-20 dereceyi gösteriyor. Tamam dedim beklenen gün geldi. İş kıyafetimin bi tık altı hem işe hem bisiklete uyanıyla pedallamaya başladığımda bu yeni binamıza ilk gelişimdi. Belediyeye geldiğimde daha önceden gözüme kestirdiğim bir yere bisikletimi kilitledim.

Gözüme kestirdiğim bir yer. Bunu söylerken aklımdan o kadar çok şey geçiyor ki. Modern bir büyükşehir belediye binası, yanında güzel bir AVM çarşısı, hemen yakınında adı beş ama kendi yedi yıldızlı otel. Şehre renk katacak bir komplex. İki tekerlekli ulaşım aracına yer yok.

Ülkemizde şehirlerde yaşayan insan ortalaması %93 olarak açıklanıyor. Bu şehirler aynı zamanda insanlar için doğal kaynakların tüketilmesinde de başı çekiyor. 

Modern kentler; model arabalar, çok katlı binalar, gökdelenler ile ölçülmüyor, bisiklet sayısı ile derecelendiriliyor. Artık karbon salınımı için fosil yakıtlı araçlardan vazgeçiliyor. Kalkınmış ülkeler dünya genelinde birlikler oluşturup bu tür yakıtı kullanmayacaklarının tarihlerini açıklamaya başladılar. Ülkelerden önce Kent ve metropol belediye başkanları birlik kurarak bu konuda diğer kentlere öncülük yapıyorlar. 

Biz hala teneke yığınlarını balkona nasıl koyarız derdindeyiz. Aracına kapısının önünde yer ayırmak için birbirini bıçakla baltayla öldürenler yaralayanlar oluyor. 

Bisikleti umursamazlık; doktora gidiyorsunuz doktor ilaç yazıyor ama ilaçları kullanmıyorsunuz ona benziyor. Bisiklet yolları, park yerleri, çeşitli teşvikler, başarılı öğrencilere bisiklet hediye etmeler, servis ücretleri arttığından öğrencilerin okullarına bisiklet ile ulaşmalarında kolaylıklar, öncelik yaya sloganlarına bisikletlere de trafikte öncelik tanıma gibi çalışmalar ile sadece belediyeler değil STK’lar valiklikler, bisiklet kullanımına destek vermeliler. 

Evet, bu ilk günüm olmasına rağmen sanki hergün böyle geliyormuşum gibi bir his vardı içimde. Ne kadar tuhaf değil mi? Geliyormuşum gidiyormuşum, hislenmişim, milli olmuşum. Oysa Başkanı olduğum Huzurevi Vakfı’na böyle gidiyorum. Oradakiler alıştılar kimse yadırgamıyor, şaşırmıyor, umursamıyorlar bile. Olağan karşılanıyor. 

Zaten niye tuhaflık olsun ki?

Nasrettin Hoca gibi ters binmiyorum ki.

.

ARAP MUZAFFER

      Mesir, bu alana atılmazdı veya ben hatırlamıyorum. Cadde tarafı şimdiki kavşağın orta çiçekli alanı Merkez Efendi heykeli yokken ki haliyle geniş bir meydanlıktı. Bu meydanla cadde karışımına ve Karaköy ile İbrahim Gökçen caddelerinin uzantısına doğru: Caminin küçük kubbelerinin arasından, sibyan mektebi ve hamamın çatısından, yol kenarında kaldırımların üzerindeki Dut ağaçlarının üstünden Mesir Macunu saçılırdı. Sonraki yıllar, uyanık insanlar tarafından Dut ağaçlarına tırmanılıp mesir çuvalları sakata gelince ağaçtan saçılmaktan vazgeçildi. 

      Bu Dut ağaçları Manisa’nın milli ağacıydı sanki. Zannedersiniz İpek kozacılığı var memlekette. Yıllarca yanlış budamalardan dolayı orasından burasından yumrular çıkar hastalıklı büyürlerdi. Bazı trafiğin az olduğu caddelerde, çobanlar yollarını kaybetmiş gibi yapar koyun keçi sürülerini, hatta evinde kurban bayramına yakın kurbanlık koyunlarını besleyen bazı kişiler, bu ağaçların altına kurbanlıklarını getirir, ağacın yapraklarını sopalarlar, dökülen yapraklar ile koyunlarını beslerlerdi. 

      Sultan Camisi’nin parkının bir kısmı dutluktu. Eni konu asker nizamı ile dikilmişlerdi. Hamam, cami, darüşşifa arası tozlu topraklı, birçok mahalle maçlarının oynandığı, kağıttan yumak yapılmış iple bağlı toplarını kapanın buraya gelip tekmelediği, bayramlarda lunaparkın kurulduğu; çadır tiyatrosu, eksozsuz cayırtılı sesleriyle motosikletlerin, demir profillerle sarılmış ahşaptan çok geniş bir silindirin içinde hızla dönen motosiklet üstüvanesi, uçan salıncağın döndükçe açılan oturaklarının nerdeyse hamamın kubbesine değecek şekilde açılıp döndüğü, çoluk çocuğun, gençlerden oluşan kalabalığın canbaza bak edasıyla oradan oraya dolaştığı bir meydancıktı.

      Bu meydancığın: Turşu kovalarını bir kenara bırakıp, topa vurmaktan hevesini aldığı, bazen turşuları unutup kendini maça kaptırdığı zamanlarda fileleri havalandırdıktan (ne filesi o zamanlar file ile pazara çıkılırdı) sonra turşu kovalarına döndüğü bir yıldızı vardı. Kıvır kıvır saçları, esmer teniyle Arap Muzaffer.

      Arap Muzaffer, topraklı meydancıktan, Donatım’dan sonra yeşil sahaya ulaştığı Manisaspor’da, top koşturmaya başladı. Çok geçmeden, bir kalesi Dolmabahçe tarafında diğeri Gazhane tarafında olan Dolmabahçe Stadında Beşiktaş’ta oynarken gördük. 

      Maça pek merağım yoktur. Ama bu stadda, o zamanlar uzun paslı oyun anlayışının öncü takımlarından olan bu oyun tarzını çok iyi uygulayan güzel futboluyla 1968-1970 yıllarında Türkiye ve Cumhurbaşkanlığını kupalarını kazanan Göztepe maçlarına, bir de Manisa’lı olmaktan gurur duyduğumuz, çalımları, isabetli pasları ve bilhassa korner noktasından kullandığı topları ile Arap Muzaffer’in oyununu görmeğe giderdim. 

      Beşiktaş maçlarında iki devrede de bahsi geçen kalelerin ağlarını rakip takımın futbolcularını fuleli adımlarla, nefis çalımlarla geçerek havalandırdığında, Manisa’lı arkadaşlarım ile biz de Üniversite talebesiydik. Golü attığında tribünlerden ilk ayağa fırlatan, göz yaşlarımızı tutamadığımız, gurur duyduğumuz, hemşehrimiz Arap Muzaffer’di. 

      Mekanı Cennet Olsun. iyi temiz saf bir kalbi vardı. 

      Allah Rahmet Eylesin.

HİZMET KENDİMİZEDİR

“Toplumları küçük bireyler meydana getirir. Tarihsel gelişme içinde, aynı toprak parçası üzerinde birlikte yaşayan ve ortak bir uygarlığı olan, yaşamlarını sürdürmek, birçok temel çıkarlarını gerçekleştirmek için işbirliği yapan insanların tümüdür toplum. Bir arada yaşayan bireylerin oluşturduğu canlılar topluluğudur.”

Aile bu toplulukların en küçük birimi olarak kabul edilen sosyal bir yapıdır. Bir aile, bu sosyal yapının içerisinde aile birliğinin sürdürülebilirliği açısından farklı görevleri olan fertlerden baba, anne, ve çocuklardan oluşur. 

Sosyal hayatta; üretim, tüketim gibi insanlara fayda sağlayan çalışma gruplarının bir araya gelmesiyle. Adlarına dernek, birlik, kooperatif, temsilcilik, oda, adını verdiğimiz birçok topluluklar oluşmuştur. 

Bunlar da aile gibi toplulukları için, kanun ve yönetmelikler ile belirlenmiş görevlerini, önce kendi topluluklarına, sonra sosyal hayata ve diğer topluluklara uyum ve destekler sağlamak vazifelerini yerine getirmek için seçilmiş yöneticilerden, yönetim kurullarından ve meclislerden oluşur.

Her topluluk: Vazife ve selahiyetleri dahilinde, topluluklarını sağlıklı bir şekilde yönetmek, oluşumunu sağlayan en küçük birimlerinin işleyişlerini yakından takip etmek,  genel toplum kurallarına uygun sağlıklı bir şekilde gelişmelerini sağlamak, topluma ve sosyal hayata kazandırmak onları maddi manevi yönden yaşatmak zorundadır. Bir kepenk indirildiğinde kendini sorumlu tutmalıdır. Kısaca bu toplulukların yüzü gülerse şehrin ve ülkenin yüzü güler. Bu topluluklara genel olarak STK’lar denilir. Sivil (sosyal) Toplum Kuruluşları.

Esnaf, çiftçi, üretim yapan kurumlar, atölyeler, ticarethaneler, fabrikalar. Her ne kadar farklı işlevleri olsa da aynı şehirde yaşayan halk ile aynı havayı teneffüs ediyor, aynı suyu içiyor, aynı yolu kaldırımı kullanıyor, aynı parkta oturuyor, alışverişlerini aynı yerlerden yapıyorlar. Bu aynıları daha da çoğaltabiliriz. Üreten ve tüketen şehrin ortak yönlerini birlikte kullananlar ile satan ve satın alanlar arasındaki müşteri ilişkiler sayesinde bir yakınlık tesis edilir. Komşuluklar ile yardımlaşmalar meydana gelir. O kadarki kamu kurumlarının bekleme salonlarında dostluklar pekişir. Hastanelerde bir odayı paylaştığınız dert ortağı olduğunuz kimseler ile aile bağı dahi kurulur.

Sosyal toplum yöneticilerini bana göre o şehirde yaşayan herkes tanımalıdır. Öyle ya, madem ki o şehrin halkına hizmet üretiliyor halk, memnuniyetini de şikayetini de bu yöneticilere bu makamlara bildirmek zorundadır. 

Sosyal toplum kuruluşları şehirlerine mutlaka halkın revahı, gelişmesi, sağlıklı ve güvenilir ürünleri tüketmesini sağlamak, için ortak paydada buluşmak zorundadırlar. Bunu sağlamak için kendi topluluklarını üyelerini eğitmek; ortak alanları hakça paylaşmak, şehrin ortak mallarına taşından ağacına kadar zarar verdirmemek gibi birçok konuda, kendi üyelerinin haklarını savundukları gibi genel toplumun da haklarını göz önünde bulundurmak zorundadırlar. 

Tüm bunların yanında bu sosyal kurumlarının tarihçelerini incelerseniz yöneticilerinin Cumhuriyetten önce özellikle Cumhuriyet’ten buyana Manisa’ya faydalı olacak birçok yatırım ve yeni oluşumlara öncülük yapmışlardır. Resmen şehrimizin geleceğini şekillendirmişlerdir. Yani günlük yaşamda faydalı oldukları halkın geleceği için de faydalı hizmetler üretmişlerdir.  Allah, herbirine rahmet eylesin, Hak, hepsinden razı olsun. 

Bu kuruluşların demokrasi kuralları açısından belirlenmiş bir zamandan sonra seçimleri olur. Bu genelde beş yıl ile sınırlandırılmıştır. Bu yıl bu belirlenen sınır dolmuş olmalı ki bir çok sosyal toplum kuruluşu seçimlerini yaptı. Manisa’mız ve ülkemiz için hayırlı uğurlu olsun. Bu toplulukların seçtikleri yöneticilerine görevlerinde başarılar dilerim. Aslında zor ve meşakkatli bir görevdir bu. Bir aile reisi dahi üç beş kişiden oluşan ailesine karşı sorumluluklarını yerine getirirken zorlanmakta hatta bazıları ipin ucunu kaçırdığında boşanarak aileden ayrılmak zorunda kalmakta, o aile birliği onu kapı dışarı dahi atmaktadır. 

Yöneticilerin başarısı, geride bıraktıkları izler sayesinde gelecekte  anılacakları işler ile ölçülür.  

Birçok sosyal toplum kuruluşunun yöneticileri yakın zamanda yapılan seçimler ile üçüncü beşinci dönemlerinin bugün başlangıcındadırlar. Her seçim, hizmet etmek için son fırsat olarak değerlendirilmelidir. Her hizmet dönemine köprüden önce son çıkış da denilebilir. 

Kuruluşlarının, kabul veya toplantı salonlarında, girişlerinde bugüne kadar ki yöneticilerinin fotoğrafları asılıdır. Ama hiçbirinin fotoğrafının altında görev yaptığı döneme ait yaptıkları yazılmamıştır. Bana göre hem onların hem kendilerinin yaptıklarını  o fotoğrafların altına yazmalılar, okuyanlar; rahmetle ansın, hayır duada bulunsun, onların aile fertlerini taltif etsin, gururlanmalarına vesile olsun.

Sağlıcakla kalın, hoşçakalın.

ADI GİBİ SOHBET

Gazetede ayrılmış kalemhanesi köşemin adı ‘Salı Sohbetleri.’ Burada okuyabildiğiniz yazılarım; biraz havadan sudan, biraz kendi yaşantımdan, biraz da Manisa’nın eski hallerinden bahisle sohbet havasında geçer. Edebi yönü yoktur zaten edebiyatçı da değilim. 

Bu şekilde yazdığım da yazının çekiciliği, sürükleyiciliği, bakalım haftaya ne yazacak denileneciğinin olduğunu sanmıyorum. Arada Genel yayın yönetmenim Ertan Bey’e sorarım nasıl gidiyor diye. Birkaç defa da yazılarıma ara vermiştim. Ertan o zamanlar “Abi niye yazmıyorsun?” Diye sormuştu. Yazayım o zaman deyip tekrar başladım.

Etliye sütlüye karışmam kızsam da, bozulsam da, içimden konuşsam da, yazmam. Hele ucu ona buna dokunuyorsa hiç yazmam. 

Temiz kentleri, yüzünde gülümseme olan insanları, mutlu toplumları, birbirlerine saygıyı, selamlaşmayı, imrenirim, hatta kıskanırım. O kadar ki kendimi kahredecek derecede kıskanırım. Bunun binbir sebebini sıralayabilirim, neyimiz eksik diye? Binbir sebebini de gayet iyi bilirim. 

Bankamatikten para işlemlerini yapıp ekstresini oracıkta okuyup yere atan genç kıza canım sıkılır. Genç, bankamatik kullanmayı biliyor, belliki az da olsa eğitimli, annesinin babasının böyle yetiştirdiğini kabul etmem. Bu çok basit bir görgüsüzlük saygısızlık. Bunun gibi birçok toplum yaşantısına ters düşecek hadiseler davranışlar var. Gazetelerin ikinci sayfası, 15 televizyon kanalının 13’ü bunlarla dolu: O vurdu bu dövdü, bu kırdı, bu çarptı, sokak ortasında öldürdü, dağ gibi çöp manzaraları, çarpık kentleşme, gettolaşma. Günü kurtarma hemen oracıkta. Verilen kararlar ile çarpıtılan kentleşme sonrasında.

Bunu kırık cam teorisine benzetirim. 1969 yılında Amerikalı psikolog Philip Zimbardo bir test düzenler. Bunu hepimiz biliyoruz da bi daha yazayım. Plakası bulunmayan camı kırık, kaportası vuruk lastiği patlak  bir aracı bir mahallede yolun kenarına parkettirir. Birkaç metre ilerisine de temiz, sağlam, yıkanmış ikinci bir araç parkettirir. Kısa bir müddet sonra patlak lastikli, kırık camlı, aracın ne camı ne kaportası sağlam kalır, tüm camları kırılır diğer lastikleri de patlatılır hatta tekerlerini sökmeye başlarlar, kaportası yamru yumru olur. Birkaç metre ötedeki araç hiç ellenmemiştir.

Demek ki; İlk camın kırılmasına, kaportanın yamultulmasına, çevreyi kirleten bir duvar yazısına, çöpün atılıp, toplanmamasına izin vermemek gerekir. Aksi takdirde oluşacak çöplüğü, yapılacak tahribatı, vandalizmi önleyemeyiz.

Marmara gölü kurudu  resmen bir bardak suyu dahi kalmadı. O yöreden değil taaa nerelerden insanlar geldi gölün taban toprağını yağmalamaya kalktılar. Bir iki derken barakalar evler yapıldı, çitler çevrildi, neden sonra güvenlik güçleri müdahale etti. 

Turgutlu yolu üzerinde bir yer var. Önce bir ev yapıldı yoldan gelip geçerken görüyorum. Kimse birşey demedi ellemediler. Ev biraz daha büyüdü yanına sağına soluna evler yapıldı küçük bir kümeleşme oldu böyle giderse mahalleye dönüşecek. Bu takım plansız gelişmelere ellenmeyen mahallelere Turgut Özal, Adnan Menderes, Fevzi Çakmak, Kazım Karabekir, Atatürk, ve benzeri isimler verilir ki tabii verenler siyasiler, tescillenmiş olur. Yani büyümelerine izin verilir. 

Zamanında yapılmayan şehir planlamaları adına da İmar deniliyor mamur ediliyormuş algısı versin diye. Yine siyasiler.

Ama bizdeki siyaset böyle birşey demekki. Çünkü, önce ‘Şehirleri insanlar yaratır.’ Sonra da ‘Şehir, insanları yaratmaya başlar.’

Geçenler de gazeteci bir kardeşimiz tarihi eserlere verilen zarar duvarlarına yazılan yazılar ile ilgili bir ropörtaj yapmak istediğini söyledi. Kenti böyle kirletmek hangi mantığa sığar anlayamıyorum. 

Tarihi eser demek; tescilli, koruma altına alınmış bir yapı veya yapılar demektir. Bu cami han hamam olduğu gibi kentin hafızası olacak, kimliğini koruyacak sivil mimariden, kamu yapılarından oluşmuş yapılar da olabilir. Bir şehrin korunmaya alınmış ne kadar çok yapısı varsa o şehirde yaşayan halkın anıları canlı kalır, ayrıca Şehzadeler kenti olarak isim yapmış

şehrimiz, adına yakışır bir şekilde korunmuş ve kimliğini kaybetmemiş olur. Heyhat.

Tabii elde kalan birkaç yapıyı da yazıyla, aslına uıygun halini bozmayla, yıkmayla, kirletmeyle tahrip eder de sesimizi çıkarmaz isek kırık cam teorisi işlemeye başlar teori olmaktan çıkar gerçek olur.

Süpürülmeyen sokaklar, temizlenmeyen caddeler, toplanmayan çöpler, bozuk yollar, kötü yapılan tamiratlar, inşaat yapılmayı bekleyen koruma perdesiz yıkık dökük arsalar, işgaller, görüntü kirliliği tabelalar, reklam panoları, bilhassa şehrin göbeğindeki parklar… şehrin yarattığı insanlar tarafından hesapsızca, sorumsuzca, hoyratça, fütursuzca, katı bir bencillik ve görgüsüzlükle kullanılır. 

İşte bu şehrin, ne camı kalmış ne çercevesiz haliyle. Ne insanların yüzü güler, ne mutlu olur, ne şehri sahiplenir, ne saygı gösterir, ne selamlaşır, her an gardını almış kavgaya hazır bir halde gözü hiçbir şeyi görmez.

Bu konular ile ilgili 1950 ve 1983 yılları bir dönüm noktasıdır. Birgün onları da konuşuruz.

                             Sağlıcakla kalın, hoşçakalın.  

Memleket isterim

Gök mavi, dal yeşil, tarla sarı olsun;

Kuşların çiçeklerin diyarı olsun.

Memleket isterim

Ne başta dert, ne gönülde hasret olsun;

Kardeş kavgasına bir nihayet olsun.

Memleket isterim

Ne zengin fakir, ne sen ben farkı olsun;

Kış günü herkesin evi barkı olsun.

Memleket isterim

Yaşamak, sevmek gibi gönülden olsun;

Olursa bir şikayet ölümden olsun. CAHİT SITKI TARANCI

DUA

İlkokula başlayana kadar: Bebekliğimizin agularından sonra çocuk olduğumuzda, elleme, kurcalama, yapma, etmeler zamanı daha sonra; tutturma, herşeyi istiyorsun, olmaz, alınmaz, yapılmaz, koşma düşersin, atlama fıtık olursun… okul çağına kadar nazlar niyazlar zırlamalar bazen fayda eden tutturmalar biter. 

Okula başlama ile işler tersine döner. Bu defa anneler başlar: Çalış, oku, dersini yaptın mı? Hadi kalk okula geç kalacaksın, hadi yat erken kalkacaksınn.

Artık naz niyaz devri bitmiş ipler annenin eline geçmiş sorumluluk çağı başlamıştır. Senden istenen okuyup başarılı olmandır. Tek amaç budur. Tabii karşılanması zor, güç ve sürekli olması açısından tek ama kapsamlı istek. İçinde hayatın renklerinin binbir tonunun olduğu bir taleptir bu. 

Peki babalar nerede? Feministçe yaklaşırsan; kahvede okeye dönüyordur. Bi yerlerde toplanmışlar kadehleri parlatıyordur. Maç diye ölüyor adam. Falan. Hakça düşünürsen; Tek gerçek, dünya gailesine karşılık, davranışlara uygulama ile örnek rol model olmak ve iaşe temin etmektedir.

Çocukluğumuzun en güzel günleri sorumluluğumuzun ebeveynlerimizde olduğu günlerdir. İlkokulla birlikte hayat gailesi başlar ve giderek artar. Pandoranın kutusu henüz açılmamıştır ama açılma zamanı yaklaşmaktadır.

İyi, kötü, hayatın cilvesi diye nitelendirilen beklenmedik olayların ortaya çıkmasıyla oluşan bir eylemin neticesidir Pandora’nın kutusunu açmak. Mitolojik bir deyim olduğundan bahsederler. Hikayesi de güzeldir.

Sen açsanda açmasanda o mutlaka açılır. İlla açılacak mıdır? Açılacak ki imtihan olasın.

Bu şuna da işaret eder. Hz. Adem ile Havva validemizin yaşayıp azledildiği, hani her mümin, mütedeyyin insanın arzuladığı, derviş Yunus’un “Cennet Cennet dedikleri birkaç köşkle birkaç huri, isteyene ver onları bana seni gerek seni” deyip Cennet’e değil Hak’ka varmak istediği, ama kimlerin gireceğinin kararının verileceği Cennet: İki kapılı hanın bir kapısından girip diğer kapısından çıkıncaya kadar geçen zaman zarfında, kutunun açılmasıyla başımızdan geçen olaylara, gösterilen sabır ve sükunet ile kararlaştırılacak olan ve emr-i maruf ile bir kapıdan diğer kapıya yürümeye bağlıdır..

Ancak, hem bu dünyada hem ahiret hayatında en büyük duacımız annemizdir. Koruyucumuzdur. Kanatlarının, her gittiğimiz yerde sıcaklığını, her uzaklaştığımız noktada rüzgarını hissederiz. Annemiz hakka yürümüşse iş bize kalıyor demektir. Yine onun kanatlarının rüzgarını hissederiz, ama annemizi andığımız takdirde. Babamızı, zaten yaptığımız işlerde verdiğimiz kararlarda “babam olsaydı” deyip hayatımıza yön verirken haliyle anarız. 

Murat germen, ilk okuluma giderken İzmir Caddesi’ni geçiyorum. Yıl 1957 caddede trafik yeni yeni oluşmaya başlıyor. Bisiklet motosiklet zaten var, şehir otobüsü saatte bir geçiyor. Daha sonra kuyruklu amerikan arabaları Chevrolet’ler Ford’lar ilk defa taksi olarak kullanılmaya başladı. Rahmetli anacazım, ütülü okul önlüğümü kolalı beyaz yakamı, babamın yaptığı ayakkabılarımı giydirir. Babamın sağdıcı marangoz Hayri amcanın yaptığı tahta okul çantamı elime verir ve her sabah “Sağa sola bak” diyerek tembihleyip okula gönderirdi. 

Yıllar sonra artık koca adam olduğumda, ki  evliyim. Ben 58 o 88 yaşında her sabah üst katımızdaki dairesine uğrar bazen kahvelerimizi içer bazen laflayıp Allahaısmarladık dediğimde. Arkamdan “Oku üfle” diye tembihlerdi. Taki 10 sene, hem de her sabah. 

Cüzdanımda şöyle bir dua yazısı vardır. Arada bi çıkartır okurum. Buraya yazayım. Belki yanınızda taşımak istersiniz.

“Allah’ın ismini anarak yola çıkıyorum. Sen ne dilersen o olur. Sana tevekkül ettim.

Allah’ım, evime dönünceye kadar Hak’tan sapmamak ve saptırılmaktan, hata yapmaktan ve yaptırılmaktan, zulmetmekten ve zulme uğramaktan, cahillik etmekten ve cahilce davranışlara itilmekten, günün her türlü sıkıntı ve meşakkatinden, bedenime ve malıma bir zararın gelmesinden, aileme ve çocuklarıma çirkin bir dönüşle dönmekten sana sığınıyorum.

Allahım, bu günümde de senden iyilik, takva ve senin hoşnut olacağın işleri yapmamı nasip etmeni dilerim. Beni doğru yola ilet ve işlerimde başarılar eyle.

Allahım, bana yardım eyle, zorlukları kolaylaştır ve bana helal rızık nasip eyle.”

Rahmetli annem duayı önemser “Yer gök dua ile ayakta duruyor” derdi. Yukarıdaki dua metni bir alıntıdır. Bu kendimle ilgili günlük yaşantıyı ilgilendiren bir dua olduğu için tekil, aslında kendim için dua etmem, ortaya söylerim, herkesi katarım dualarıma.

Sağlıcakla kalın, hoşçakalın.

NOSTALJİNİN TONLARI

Yaştan mı? Baştan mı? Yeni baştan mı? ne derseniz deyin. Üç günlük nostaljinin yaştan olduğu kesin teşhis.

İlkokul çağından önce, yarım konuşmaların, aslına yakın uydurma kelimelerin etrafı güldürdüğü, tekrarlayarak sizi taklit edildiği, hatta bir kenara yazılıp büyüyünce hatırlatıldığı çocukluk günleri. Böyle yarım ve benzetmeli kelimeleri bizim büyük torun Alperen’in defterinde: Havai fişek/havaya fişek, noel baba/ye baba, bi daha/bada.

Şirince kelimelerin söylendiği günlerden kanın deli dolu aktığı gençlik aşklarına gelindiğinde; bi sonraki günün gelmesinin dört gözle beklendiği buluşmalarda, her günün bir gün olduğu zamanlarda, günlerin kaç saat olduğunun dahi önemi yoktu. Oysa ekmek torbası boynumuza geçtiğinde çek senet günleri rüyalarımıza girdiğinde, nostaljinin farklı tonları hayatımıza girer.

Bunlara rağmen günler haftalar, aylar, yıllar gelip geçtiğinde, yaşlar kemale erdiğinde, çocukken “Sar makarayı sar sar” diye şarkı türü avutmacaların, yaşlılıkta da “Sar makarayı geriye geriye sar sar” diye bir avutmacası yok. Aslında yaşlılar için çocuk gibi oluyorlar deniyor ya, bu teselli şarkısı aldatmaca yerine geçebilir. O zaman da nostaljinin siyah beyaz tonları buğuludur.

Artık geçen birkaç yılın dahi nostalji olduğu yaşlardayım. Ben yaşlı, nostaljiler gençtir. Dört beş sekiz yıl öncesinin fotoğrafları vay be dedirtiyor. En genci, en beyazı, şu illet kovidden önceki yıllar tam bir nostaljidir. Hatta kovidli yıllar. Yasaklı olduğumuz onca günün ardından belirli saatlerde sokağa çıkıldığında günlerce hareketsiz bedenlerimiz ile ‘walking dead’ dizisindeki insanlar gibi gezindiğimiz yerleri gördüğümde kovidli günler benim için nostaljidir. Maskeli yüzlerin ardında tanıyamadığım tanıdıklarımı tanımak için gözlerimi ayıramadığım tanıyamadığım tanıdıklarım ile şimdi karşılaştığım da o günü hatırlar konuşmadan önce kahkahayla güleriz. 

Foça’ya giderken açık plan tipinde bir AVM var, Novada. Akaryakıt istasyonundan yakıt alırken “Eh buraya kadar gelmişken bi dolanalım” diye bir ses gelir yanımdan. English Home komşu kapısıdır çıkın çıkın gelin misali her çıktığımızda uğrarız. Hem kendimize hem hediyelik alımında ne alalımın çözümüdür.

Birgün yine yorgan alacağız, yorganımız yok değil aksine yorganı yastıkları toplasak bir mağaza açarız. Hatta Çin’in kardeş şehrimiz Yiwu’dan İpek kozasından geleneksel usulle üretilen mağaza atölyeden yorgan dahi almışlığımız vardır. English Home’daki tezgahtar kız yatak ölçülerini sordu. 190/200’dir herhalde dedim. Daha sonra, “Yanlışlık olmasın nasıl olsa buraya uğramamız eksik olmuyor ölçelim de gelelim” diyerek ayrıldık.

Ertesi hafta: Daha önceki günlerde de gide gele, ahbap olduğumuz sempatik biraz topluca tezgahtar kızı arıyor gözlerimiz mağazaya girdiğimizde. Bulduk. O da bizi tanıdı artık.  “Kızım, biz bu ara netflixte İngiltere kraliçesinin (The Crown) hayatını izliyoruz. Her halde dizinin etkisinde kaldık kraliyet yatak ölçüsünü vermişiz, bizim ölçü haliyle o kadar değil bu kadarmış” dedik. Her gittiğimizde, yeni bir şey var mı diye uğradığımızda, onu görür gülümseriz. 

Çok yakın zamanlarda anıları olan günlerimiz, yaşlılıkta aradan uzun yıllar geçsin diye beklenti olamayacağı için hemen nostalji oluyor. Unutulmaz anı oluyor. 

Oysa, her günün, her yaşanmış anın, unutulmaz olması hayatın dolu dolu yaşanması demektir. 

“İki günü eşit olan aldanmıştır. Gününe ilavede bulunmayan ziyandadır.” hadisi, bunun en değerli ve en veciz ifadesidir.

BİR KENTİN UYANIŞI

      İlkokul. Okuma yazma öğrendikten sonra geliştirilmesi için öğretmenler “Günlük tutun, hergün ne yaptığınızı yazın” diye süregelen bir ödev verirlerdi. Her günümüzü yazarken başlangıçta “Sabah uyandım elimi yüzümü yıkadım… ile günlüğe başlardık. 

      Sabahları annemizin güzel sesiyle uyandırılırken (ben çocuk, annem sağ olsa) uyku mahmurluğu, yatak keyfi biraz daha sürer annemizin ses tonu bu nispette artardı. 

      Artık yatak odasına kapı çalınarak girildiği yaşlar geldiğinde sabah kalkabilmek için saatler kurulmaya başladığında komşunun duyduğu saat zilini bizler duymazdık kapı çalınıpta girildiğinde yataktan fırlayış ile tavandan sarkan abajura çarpardı başımız.

      Yıllar geçtikçe uyanma şekilleri uyandığımızda ki haleti ruhiyemiz, hislerimiz, yüzlerimiz, yüreklerimiz, kalp atışlarımız, heyecanlarımız, morallerimiz, işe gitmenin bin tonunu yaşadığımız günlerimiz olmuştur. Sendromlar yetmezmiş gibi birde Pazartesiyi ekleriz. Ama nihayetinde,  ortaokul çağlarında babama, (ortaokulda olsam babama yine okusam.) Ahmet Kabaklı’yı okuduğum Tercüman Gazetesi’nin, başlığının altında “Her sabah dünya yeniden kurulur, her sabah taze bir başlangıçtır.” Diye yazılıydı.

       Bunu idrak ettiğimiz, hayatın anlamını anladığımız yıllara rastlar.

      İnsanoğlu kenti yapar. Yaptığı kentin bir uyanışı vardır. Kenti canlıya benzetirim. Plansız gelişen kentleri mutasyona uğramış canlı gibi nitelendiririm. Planlı kent haza beyefendidir saygıyı hakeder, bu saygı zamanla sevgiye dönüşür. 

     Sevdiğimiz kenti hor kullanmayız, kullanmak istemeyiz. Kullandırtmayız.

     Kent sabah beşte uyanmalıdır. Her insanın elini yüzünü yıkadığı gibi kent yıkanmalı temizlenmeli süpürülüp ondan sonra uyanacaklara hazırlanmalı. Sonra adım başı kurulmuş market dediğimiz alışveriş mağazaları lojistiğe başlamalı. Kağıtçı, tavukçu, gazlı içecek, yoğurtçu. Sebze meyve peynir tereyağ mandıra, Kısa sürede tamamlanmalı trafiğin üçüncü sırasına park etmemeli, boşaltmalı malı kamyonlar sıra sıra. 

      Sonra servisler çıkagelir mümkünse sessiz, klaksonsuz, kornasız, sanayi kenti Manisa’ya! Fabrikalara işçi taşımaya. 

      Memur kahvaltısını işyerinde yapsada mesaisini aksatmaz. Dokuza kadar bunların telaşı biter. Dokuz olduğunda okul zili çalar haydi çocuklar sınıfa, istikbal onlarda. 

        Esnaf eskinin ahi teşkilatıdır. O edeple canlanır caddeler, kalkar kepenkler, aydınlanır vitrinler. Bu, kentin kısacası uyanışıdır.

    Oysa:

    Sabahın ayazı, havanın tan yerinin ağarmadığı, ufacık bedenlerin gözlerinin açılmadığı mahmur, mahzun, ağlamaklı,  okullara gidilir, kitaplar defterler açılır, eğitim yapılıyor sanılır.

     Esnaf keyfidir zorlama veya saat mefhumu, zaten sabah ezanında gelen de artık yoktur. Önce temizlik kovaları paspaslar, sonra sırayla mankenler, askıda donlar, kaldırıma. Caddeye bordür dibine salon fiskos köşesi gibi takımlar sehpa, tabure konulur. Sehpa, seslenilmeyince masa, tabureler koltuk olur.

      Süpürülen işyerleri, kaldırımın dibine boşaltılır çöpleri. Sabahın köründe tak tuklar, inşaatın önüne caddeye indirilen demirler. Karayollarında alışa geldiğimiz çok uzaklardan okunsun tipinde görüntü kirliliği devasa tabelalar. Tabeladan medet ummalar. Okul önlerinde nöbet tutan, koca gece havlayan köpekler sabah kaldırımlarda uykudalar. Mamalar saçılmış her yere, akşamdan kalan kemiklere musallat olur sinekler. Kaldırımlar kirin pasın aynası, ağaç dipleri izmarit tarlası. Yıkılmayan izinsiz yapılar cabası…

       Çöken, oynayan, sık sık kazılıp bozulan kilit parke taşlar, tamirat için kazılan asfaltlar, unutulan çukurlar. Tamiratlar için araya aracı konulur. Tamiratlar eskisinden kötü olur. Asfalt döküldüğü gibi lök diye kalır, parke taşlar acemi usta savunması çökecek diye hep kodsuz yüksekçe yapılır. Kış boyu bakılan ekilip biçilen yeşillikler, baharla birlikte masalar sandalyeler ezilen bozulan çimler… Daha neler neler. Çek kulağını uzasın derler.      

       Üstüne alınmayanlar çıkabilir. Yukarıda, kamudan sivil toplum kuruluşlarına kadar her gruptan insanın yaşadığı Manisa’dan bahsediyorum. 

      Bu şehir! yedisinde neyse yetmişinde de o. Geleceği olmaz mı canlıların? Canlı diye nitelendirdiğim gelişen kentin. 

      Bu kentin uyanışı değil.

      Unutuluşudur. 

Gazetesi – 03 Ocak 2022, Pazartesi

Gazetesi – 03 Ocak 2022, Pazartesi
— Şurada oku www.manisadenge.com/m/e-gazeteler/1647-2021-12-24